19 vragen over slimme straatverlichting

Smart Lighting uitgelegd

Heb je al eens goed naar de lantaarnpalen in je straat gekeken? Je weet vast hoe ze er ongeveer uitzien en dat ze werkelijk overal staan. Wat je misschien nog niet weet is dat ze steeds slimmer worden. Ze kunnen namelijk al veel meer dan alleen duisternis verjagen. Een spannende ontwikkeling? Dat valt best mee hoor. Slimme verlichting gaat vooral de beleving van de openbare ruimte leuker én veiliger maken. Hoe? Dat is een goede vraag. Wij snappen dat niet iedereen een expert op dit gebied is. Daarom beantwoordt Sustainder 19 vragen over slimme straatverlichting. Een praktische uitleg voor eenieder!

1. Hoeveel lantaarnpalen staan er eigenlijk in Nederland?

In 1570 werden de eerste 33 straatlantaarns geïnstalleerd in Den Haag. Inmiddels is het licht vrijwel overal en zijn de lantaarnpalen op iedere hoek van de straat te vinden. Volgens een ruwe schatting staan er zo’n 3,5 miljoen lantaarnpalen in Nederland. Ter vergelijking: in Amsterdam staan er pakweg 140.000.

2. Wat zijn de jaarlijkse kosten van straatverlichting?

1 kWh kost een gemeente gemiddeld 10 eurocent. Er staan zo’n 3,5 miljoen armaturen in Nederland die gemiddeld 11 uur per nacht schijnen, 365 dagen per jaar. Bij een gemiddeld verbruik van 50W per armatuur kost dat ons omgerekend zo’n €70 miljoen aan energiekosten per jaar.

3. Hoe bepaal je hoe ver lantaarnpalen uit elkaar komen te staan?

Daar zijn richtlijnen voor vanuit de overheid. De afstand tussen lantaarnpalen is afhankelijk van de functie van het licht. Voor een woonwijk is dat anders dan voor een doorgaande weg. Dat heeft te maken met de snelheid van het verkeer. Hoe sneller het verkeer, hoe meer licht er nodig is. Dus in een wijk staan ze verder uit elkaar, op de snelweg dichter bij elkaar. Met de opkomst van LED verlichting (LED staat voor Light Emitting Diode) verschuiven de richtlijnen. LED verlichting is veel scherper en geconcentreerder licht. Er is minder strooilicht dan bij traditionele verlichting, maar meer sprake van een lichtbundel. Dat heeft effect op de onderlinge afstand, want die wordt korter.

4. Zijn lantaarnpalen onderling geschakeld?

Ja, lantaarnpalen zijn met elkaar geschakeld via het openbare verlichtingsnet (OVL-net). Vanuit een trafohuisje bij jou in de buurt lopen kabels naar iedere lantaarnpaal. Zo’n OVL-net schakelt op hetzelfde moment de verlichting aan en uit. De netbeheerder die regelt dat. Voor de armaturen die nu ‘dom’ zijn, werkt dat prima. Bij smart lighting is het handig als er 24 uur per dag spanning op staat. Dan kunnen bepaalde sensoren ook overdag functioneren. Want slimme straatverlichting kan veel meer dan alleen maar duisternis verjagen.

5. Wat is Smart Lighting precies? Wat is er slim aan de verlichting?

Traditionele verlichting gaat op een vooraf ingestelde tijd aan als het donker is en uit als het weer licht is. Meer kan het niet. De verlichting wordt al slimmer als het zelf kan meten wanneer het gaat schemeren of wanneer de zon opkomt. Dan brandt de verlichting alleen als het echt nodig is. Het wordt nog slimmer wanneer de verlichting zichzelf kan dimmen als er ’s nachts vrijwel geen beweging op straat plaatsvindt of als er bijvoorbeeld extra licht nodig is na een concertavond. Daar kun je op sturen. Net als de kleur van de verlichting. Die is op een slimme manier ter plaatse af te stemmen op de gemoedstoestand. Denk aan koud wit licht in de ochtend en warm licht in de avond.

6. Op welke gebieden kan smart lighting besparing leveren?

Denk aan: Lichthinder (minder last van het licht / dimmen / alleen licht waar nodig), financieel (op lange termijn goedkoper), minder energie (minder CO2-uitstoot), veiligheid (minder controle).

7. Hoe wordt smart lighting aangestuurd?

De armaturen zijn via mobiele communicatie (Radio Frequente systemen) met elkaar verbonden en met een bedieningsplatform. Hiermee kunnen de instellingen, zoals een dimschema of de gewenste lichtopbrengst, worden aangepast. De slimme armaturen geven via het systeem zelf aan wanneer de armatuur kapot is, te warm wordt of wanneer de lantaarnpaal scheef staat door een aanrijding.

Sustainder Smart Lighting Dummies Uitsnede2

8. Heeft smart lighting een ander design dan we gewend zijn?

Een slimme lantaarnpaal moet een mooi product zijn dat iedereen graag in z’n stad wilt terugzien. Tegelijkertijd moet het er ook niet te experimenteel uitzien, want dan gaan mensen zich eraan storen of valt het te veel op. Smart lichting moet net zo onopvallend blijven als de huidige straatverlichting. Mensen herkennen het als een armatuur en het doet minimaal wat mensen ervan verwachten: goed licht geven en op weg helpen in het donker. Dat die verlichting nog veel meer kan, wordt dan sneller geaccepteerd.

9. Wat zijn de grootste technische uitdagingen rond smart lighting?

Er zijn een aantal uitdagingen te benoemen:

  • Interactie tussen verkeer en het licht. Informatie moet anders en beter uit sensoren en lussen in de weg worden gehaald.
  • Beveiliging van het lichtnetwerk.
  • Veel beheersystemen zijn nog niet volledig uitontwikkeld.
  • Voeding vanuit de netbeheerder (continu spanning).
  • Het drukke radiospectrum. Bij draadloos communiceren kunnen signalen ook een keer niet aan komen.

10. Smart lighting klinkt duur? Hoe zit dat t.o.v ‘normale verlichting

Er zit een prijsverhogend effect in de hardware in de armatuur. Om het goed te kunnen bedienen, op afstand. Maar dat weegt zeker op tegen de besparing die je realiseert in de energiebehoefte. Met smart lighting kun je met gemak 40% energie besparen.

11. Wat heb ik zelf aan die slimme straatverlichting?

Slimme straatverlichting verhoogt de veiligheid op straat. Het geeft een veilig gevoel als straatverlichting bijvoorbeeld iets feller gaat branden als er beweging in de buurt is. Slimme verlichting reageert op mensen met lichtsterkte en kleur. Het wordt gedimd bij weinig beweging. Het zorgt voor licht waar het nodig is. Zo heb je minder last van de straatverlichting in je woonkamer. Maar slimme straatverlichting kan ook zorgen voor gratis wifi in stedelijke gebieden. Hoe ideaal is dat?

12. Hoe zorg je dat de toegepaste techniek niet te snel achterhaald is?

Met een wisselbare cassette wordt een armatuur toekomstbestendig. Zo kun je de armatuur eenvoudig uitbreiden met verschillende nieuwe sensoren, of verouderde sensoren vervangen voor verbeterde exemplaren. Zonder dat het licht dagen op zwart komt te staan en zonder dat de gehele armatuur vervangen hoeft te worden.

Sustainder Anne Side Cassette Uit 1600
De verwisselbare cassette kan eenvoudig uitgebreid worden met nieuwe sensoren.

13. Welke sensoren kunnen we nu al toevoegen aan armaturen?

  • GPS: Zorgt dat de exacte locatie van de lantaarnpaal te bepalen is
  • AMB Light: Registreert het daadwerkelijke omgevingslicht buiten (schemering e.d.)
  • Mesh RF: Via een mesh-netwerk kan elke slimme armatuur dienen als doorgeefluik voor het verspreiden van commando's naar andere lampen
  • Thermometer: Meet de temperatuur in de armatuur
  • Power Meter: Meet het energieverbruik van de armatuur
  • Accelerometer: Registreert scheefstand, bijvoorbeeld als er een auto tegenaan is gereden
  • Kompas: Registreert de positie van de armatuur

Functionaliteiten Iconen Nl

Maar er kan nog veel meer. Zo kan de lantaarnpaal in de toekomst ook de luchtvochtigheid meten, bewegingen detecteren en tellen, geluid meten, gaslucht detecteren en de buitentemperatuur meten. De lantaarnpaal kan zelfs fungeren als openbare wifi-spot en 5G netwerk.

14. Waarom zitten de sensoren in de armaturen en niet in de masten?

Dat heeft te maken met het eigendom. Onder de grond tot en met het luikje in de mast is van de netbeheerder. De mast zelf is van de gemeente. De armaturen zijn ook van de gemeente, die vaak weer onderhouden worden door een aannemer. Gemeenten willen niet van alles ín de paal, want dat is niet bestuurbaar. Zij willen eenvoudig willekeurige masten kunnen wegzetten als er bijvoorbeeld een lantaarnpaal wordt aangereden. Als de armatuur nog goed is, hoeft alleen de mast vervangen te worden.

15. Hoe zit het met privacy van de verzamelde gegevens?

Alle data die verzameld wordt via sensoren in de slimme armaturen is niet te herleiden naar een individueel persoon. Eigenlijk wordt er voornamelijk statistische informatie verzameld. Data die nodig is om verkeerstromen te verbeteren of om de leefbaarheid in een woonwijk te verbeteren.

16. Is de verlichting ook zo slim dat het niet te hacken is?

Slimme armaturen worden sterk beveiligd en grondig getest om hacks te voorkomen.

17. Wat is het verschil tussen smart lighting en smart city?

Smart lighting gaat over dynamische verlichting. Smart city gaat over meer dan alleen verlichting. Het gaat over een stad slim laten functioneren door allerlei zaken uit de stad te meten zoals beweging, atmosfeer, water, lucht, verkeersstromen en nog veel meer. Het doel van een smart city is de levenskwaliteit te verhogen door de stad efficiënt te organiseren. Alle onderdelen van de stad zijn verbonden via een netwerk van sensoren, internet en hoogstaande technologische apparatuur.

18. Zitten die slimme sensoren straks niet gewoon in je smartphone?

Een smartphone is geen openbare ruimte en verzamelt data waar gemeenten niet over kunnen beschikken. Een lantaarnpaal staat lekker altijd op één punt. Die gaat niet lopen en verzamelt precies die data die je nodig hebt, afhankelijk van de locatie en de functie van de lantaarnpaal. Eigenlijk is het lichtnet het perfecte netwerk om de stad slimmer te maken.

19. Waarom kiezen we in Nederland niet voor een aantal standaard armaturen?

Dat druist in tegen het marktmechanisme. Amsterdam heeft bijvoorbeeld alleen al zo’n 1.300 verschillende typen armaturen in de stad. Dat is wel meteen een belangrijk aandachtspunt. Wat moet je nou met al die verschillende armaturen als je als stad één smart city wilt worden?

Contact