Lantaarnpaal als fijnstofmeter

Goede luchtkwaliteit is essentieel voor onze gezondheid. Het wordt steeds belangrijker om de luchtkwaliteit in stedelijke gebieden te monitoren. Het RIVM meet voor fijnstof met ruim 50 meetstations de luchtkwaliteit in Nederland en onderzoekt verschillende mogelijkheden om dit uit te breiden met lokale sensoren en burgermetingen. Biedt de lantaarnpaal uitkomst? Erik Tielemans, Afdelingshoofd binnen het Centrum Milieukwaliteit bij het RIVM en Frank den Ridder van Sustainder bespreken de mogelijkheden.

We zijn in Hilversum waar Sustainder en het RIVM experimenteren met sensoren in de armaturen om fijnstof te meten. Erik: “We zien dat er op de markt steeds betere sensoren beschikbaar komen om de luchtkwaliteit te meten. Samen met burgers, overheden, andere kennispartners en bedrijven starten we pilots om ons Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML) aan te vullen. Doel is om een real-time, dekkend beeld te krijgen van de luchtkwaliteit in Nederland.”

Sustainder Hilversum Rivm 02
Erik Tielemans van het RIVM (l) en Frank den Ridder op de Media Mile in Hilversum

Fijnstof, wat is het eigenlijk?

Erik: “Het is een verzamelbegrip en duidt op zwevende deeltjes in de lucht van verschillende grootte, herkomst en chemische samenstelling. In de regel zijn dat deeltjes met een diameter kleiner dan 10 micrometer, oftewel kleiner dan 0.01 millimeter. Vanaf 0,1 micrometer praten we over ultra-fijnstof. Fijnstof is bij inademing schadelijk voor de gezondheid en is een bron voor smog.”

Waarom is het meten van de luchtkwaliteit belangrijk?

Erik: “Luchtverontreiniging veroorzaakt ongeveer 4 procent van alle ziektelast in Nederland. Door het meten van de luchtkwaliteit in stedelijke gebieden krijgen we beter grip op de concentratieniveaus en nog resterende overschrijdingen van grenswaarden. Een veilig niveau van luchtverontreiniging bestaat niet, maar we kunnen wel inzichtelijk maken waar de lucht relatief schoon is. Met deze informatie kunnen steden efficiënt aan knelpunten werken, de burger beter informeren en bijvoorbeeld adviesroutes geven.”

Sustainder Hilversum Rivm 15

Burgers hebben steeds meer behoefte aan deze informatie. Zij willen weten hoe de luchtkwaliteit op een specifieke locatie is. Frank: “De overheid moet deze informatie gaan faciliteren. Het is natuurlijk best spannend om de luchtkwaliteit inzichtelijk te maken, want dan moet er ook naar gehandeld worden. We zien enthousiasme, maar we zien ook dat nog niet iedere gemeente hierop zit te wachten.”

Waarom is een lantaarnpaal interessant om fijnstof mee te meten?

Frank: “Lantaarnpalen zijn voorzien van stroom en staan in de openbare ruimte. De infrastructuur is al beschikbaar. De afstand tussen de lantaarnpalen is klein waardoor je een fijnmazig netwerk beschikbaar hebt. Als we op al deze punten fijnstof kunnen meten, dan wordt heel lokaal inzichtelijk hoe de luchtkwaliteit is. Bovendien is het een hele betaalbare en toegankelijke oplossing om via lantaarnpalen fijnstof te meten."

Sustainder Hilversum Rivm 04

Ook de connectiviteit is interessant. Erik: “Dan kunnen we alle data real-time gaan koppelen aan bijvoorbeeld een app zoals ‘Mijn Luchtkwaliteit’ of combineren met andere data. Lantaarnpalen, maar ook bushokjes en abri’s worden zo interessante ‘sensor hotels’. Het fraaie is dat Sustainder in dit geval de sensoren integreert ín de armatuur. Dat voorkomt verrommeling van de openbare ruimte.”

Een armatuur moet wind- en waterdicht zijn. Hoe gaan jullie dan fijnstof meten?

Frank: “De Alexia en de Anne hebben een verwisselbare cassette. In de kap van de cassette integreren we de sensor om fijnstof mee te meten. Dat hebben we uitvoerig getest, want juist in de kap moet er vrije luchtdoorstroming zijn. Dat staat haaks op het idee dat een armatuur wind- en waterdicht moet zijn onder alle weersomstandigheden. Het belangrijkste is dat we de sensor op temperatuur kunnen houden. Die mag namelijk niet te heet worden. De zomer van 2018 kwam voor ons dus op een goed moment om dat te testen. Vanaf toen wisten we dat we voldoende koelend vermogen hadden en het product konden valideren.”

Meetstations, citizens science en sensoren; hoe krijg je alle data samen?

Erik: “Het zijn drie verschillende aanpakken met hetzelfde doel: de luchtkwaliteit in kaart brengen. Ons innovatieprogramma is erop gericht om resultaten van het landelijk meetnet te combineren met satellietdata, sensordata en onze modellen. Alle data die door burgers wordt verzameld komt in ons dataportaal terecht, samen met de data uit onze meetstations. Daar gaan we dus data uit de sensoren in de openbare ruimte aan toevoegen. We onderzoeken nu in de praktijk hoe we de verschillende technologieën kunnen samenbrengen en de data eenvoudig bij de burgers kunnen krijgen.”

Dataportaal Rivm Samen Meten
De sensoren van Sustainder worden gekoppeld aan het dataportaal van het RIVM.

Frank: “Komende maanden gaan we steeds meer armaturen met een fijnstofsensor aansluiten. De sensoren die we gebruiken zijn gelijk aan die het RIVM zelf gebruikt en de resultaten worden ook door hen geanalyseerd. De sensoren koppelen we aan de data-hub van het RIVM. We zijn vanuit beide kanten niks verplicht, maar zo krijgen we natuurlijk wel een win-winsituatie.”

Contact